Krajowy Program Oczyszczania Ścieków w 2026 roku – nowe wymogi i obowiązki

Krajowy Program Oczyszczania Ścieków w 2026 roku – nowe wymogi i obowiązki

Spis treści

  1. Miliony na kanalizację, ale cel jest jeden: czystsze wody
  2. Sprawozdawczość KPOŚK: kto i kiedy raportuje postępy prac?
  3. 8 022 km sieci i 28,7 mld zł inwestycji — skala planowanych prac
  4. Kiedy modernizacja przepompowni kwalifikuje się do dofinansowania?
  5. O wsparciu przesądzą dobrze opisane roboty i komplet załączników
  6. Jak przygotować dokumentację techniczną robót niewymagających pozwolenia na budowę?

W 2026 roku Krajowy Program Oczyszczania Ścieków nadal będzie wyznaczał kierunek działań związanych z rozbudową i modernizacją infrastruktury kanalizacyjnej oraz oczyszczalni ścieków. W artykule omawiam najważniejsze nowe wymogi i obowiązki, które mogą wpłynąć na jednostki samorządu terytorialnego, przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjne i inwestorów. Wyjaśniam także, na co zwrócić uwagę przy planowaniu przedsięwzięć i dostosowywaniu ich do aktualnych regulacji.

W skrócie:
  • Do końca 2027 r. aglomeracje mają zrealizować inwestycje KPOŚK i osiągnąć wymagany efekt ekologiczny.
  • VI aktualizacja programu obejmuje 1 524 aglomeracje i inwestycje warte łącznie 28,7 mld zł.
  • Samorządy co roku raportują postępy, a minister co dwa lata przedstawia sprawozdanie Radzie Ministrów.
  • Dofinansowanie modernizacji przepompowni zależy m.in. od wielkości aglomeracji, zgodności z dyrektywą i ujęcia inwestycji w programie.
  • Dokumentacja robót powinna jasno określać ich zakres, lokalizacje i sposób wykonania oraz spełniać wymogi naboru.

Do końca 2027 r. samorządy objęte Krajowym programem oczyszczania ścieków komunalnych (KPOŚK) mają zakończyć zaplanowane inwestycje i osiągnąć wymagany efekt ekologiczny. Skoro jesteśmy w temacie, Odkryj, jak oczyszczana jest brudna woda. Dzięki temu dostosują aglomeracje do unijnej dyrektywy 91/271/EWG, która określa zasady zbierania i oczyszczania ścieków komunalnych. Program przyjęto w 2003 r., a jego VI aktualizacja z 2022 r. obejmuje 1 524 aglomeracje.

Inwestycje kanalizacyjne

Plan przewiduje przede wszystkim budowę 8 022 km nowych odcinków kanalizacji i modernizację kolejnych 3 173 km. Inwestycje zwiększą zasięg sieci i poprawią stan istniejącej infrastruktury, by ścieki trafiały do oczyszczalni, zamiast zanieczyszczać rzeki i inne wody.

Samorządy planują też budowę 60 oczyszczalni oraz 978 inwestycji w działających obiektach, obejmujących ich modernizację, rozbudowę lub usprawnienie pracy. Jak już tu trafiłeś, sprawdź legalne sposoby zagospodarowania oczyszczonej wody. Łączny koszt przedsięwzięć oszacowano na 28,7 mld zł.

Miliony na kanalizację, ale cel jest jeden: czystsze wody

Zakres prac zależy od potrzeb aglomeracji: jedne wymagają nowych kanałów, inne remontu lub rozbudowy sieci albo modernizacji oczyszczalni. Nie każda musi budować nowy obiekt, ale każda powinna zrealizować przypisane jej zadania i zapewnić skuteczne oczyszczanie ścieków. Wsparcie inwestycji kanalizacyjnych może objąć aglomeracje od 2 tys. do poniżej 15 tys. RLM, które nie spełniają co najmniej jednego wymogu dyrektywy. Przedsięwzięcie musi też znaleźć się w wykazie VI AKPOŚK.

W latach 2003–2022 Polska wybudowała 480 oczyszczalni, zmodernizowała lub rozbudowała istniejące obiekty w ramach 2 450 inwestycji i wydała na te działania około 91 mld zł. W samym 2022 r. powstało 4,1 tys. km nowej kanalizacji i 4 oczyszczalnie, a przy istniejących obiektach przeprowadzono 277 inwestycji. Wydatki wyniosły około 5,2 mld zł.

Najważniejsze, by za tymi liczbami szły dobrze przygotowane projekty i rzeczywista poprawa jakości wód. Samorządy co roku przekazują informacje o postępach, a co dwa lata minister właściwy do spraw gospodarki wodnej przedstawia Radzie Ministrów sprawozdanie z realizacji programu. Pozwala to sprawdzić wykonane zadania i wskazać te, które wymagają przyspieszenia.

Obszar Kluczowe dane i wymogi
Sprawozdawczość KPOŚK PGW Wody Polskie: raport roczny; minister właściwy ds. gospodarki wodnej: sprawozdanie dla Rady Ministrów co 2 lata
Modernizacja przepompowni Wsparcie kanalizacji: aglomeracje ≥2 000 i <15 000 RLM; aglomeracja niespełniająca ≥1 wymogu dyrektywy; inwestycja ujęta w załączniku nr 3 VI AKPOŚK
Roboty bez pozwolenia na budowę Dokumentacja: rodzaj, zakres, sposób i termin robót; szkice lub rysunki — zależnie od potrzeb; podpis projektanta z uprawnieniami: niewymagany przez instrukcję
Potwierdzenie formalne Stanowisko organu: cały zakres i wszystkie lokalizacje; PZT przez projektanta z uprawnieniami — gdy wymaga tego art. 30 ust. 2a lub 3 Prawa budowlanego

Sprawozdawczość KPOŚK: kto i kiedy raportuje postępy prac?

Krajowy Program Oczyszczania Ścieków Komunalnych (KPOŚK) planuje inwestycje, które mają zapewnić zgodność z unijną dyrektywą dotyczącą oczyszczania ścieków. Rada Ministrów przyjęła go w grudniu 2003 roku. Program obejmuje aglomeracje wymagające zbiorczej kanalizacji i odpowiednich oczyszczalni. Zaktualizowano go sześć razy; ostatnia aktualizacja określa planowane przedsięwzięcia i potrzeby inwestycyjne.

Samorządy co roku przekazują dane o postępie inwestycji, poniesionych nakładach i osiągniętych efektach. Na ich podstawie Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie (PGW WP) przygotowuje sprawozdanie z realizacji KPOŚK.

Od 2018 roku PGW WP raportuje postępy co roku, a minister właściwy do spraw gospodarki wodnej — zgodnie z art. 94 Prawa wodnego — co dwa lata przedstawia Radzie Ministrów sprawozdanie z wykonania programu. Wcześniej, do końca 2017 roku, dane od samorządów zbierali marszałkowie województw i przekazywali je corocznie; raport dla rządu również powstawał co dwa lata. Warto pilnować obu terminów, ponieważ dotyczą różnych szczebli sprawozdawczości.

8 022 km sieci i 28,7 mld zł inwestycji — skala planowanych prac

Program obejmuje budowę i modernizację kanalizacji, budowę oczyszczalni oraz rozbudowę i unowocześnianie istniejących obiektów. Według danych zebranych do szóstej aktualizacji plan zakładał budowę 8 022 km sieci, modernizację 3 173 km, uruchomienie 60 nowych oczyszczalni i realizację 978 inwestycji w istniejących obiektach. Szacowany łączny koszt wynosił 28,7 mld zł.

Raporty pozwalają sprawdzić, czy aglomeracje realizują zaplanowane inwestycje i zbliżają się do zgodności z przepisami. Ułatwiają też wykrywanie opóźnień oraz porównywanie planów z wykonanymi pracami i wydatkami. Dlatego samorządy powinny terminowo i rzetelnie przekazywać dane, na których PGW WP opiera coroczne zestawienie.

Wskazówka: samorządy powinny zawczasu uzgodnić z wykonawcami i oczyszczalniami sposób zbierania danych o nakładach oraz postępie prac — spójne informacje ułatwiają terminowe przygotowanie corocznego raportu PGW WP.

Kiedy modernizacja przepompowni kwalifikuje się do dofinansowania?

Modernizacja przepompowni może otrzymać dofinansowanie, jeśli odpowiada zakresowi programu i spełnia warunki regulaminu — sama potrzeba wymiany pomp nie wystarczy. Nabór FELU.15.01, dotyczący bezpieczeństwa infrastruktury wodno-kanalizacyjnej, obejmuje m.in. budowę, przebudowę i remont urządzeń kanalizacyjnych, a także rozwiązania zwiększające niezawodność, bezpieczeństwo i cyberbezpieczeństwo. Wnioskodawca musi również wykazać prawo do dysponowania obiektem przez cały okres realizacji i trwałości projektu oraz dołączyć kompletną dokumentację techniczną.

Krajowy Program Oczyszczania Ścieków

W przypadku inwestycji związanych z gospodarką ściekową w aglomeracji trzeba sprawdzić jej wielkość, zgodność z dyrektywą ściekową oraz ujęcie przedsięwzięcia w VI aktualizacji Krajowego Programu Oczyszczania Ścieków Komunalnych, zwłaszcza w załączniku nr 3. Opisany nabór obejmuje aglomeracje o wielkości co najmniej 2 tys. i poniżej 15 tys. RLM, które nie spełniają przynajmniej jednego wymogu dyrektywy. Inwestycja musi też figurować w wykazie programu. Dlatego samo zgłoszenie przebudowy przepompowni w późniejszym sprawozdaniu nie przesądza o jej kwalifikowalności, jeśli aglomeracja spełnia wszystkie wymagania, a przedsięwzięcia nie ma w wykazie.

O wsparciu przesądzą dobrze opisane roboty i komplet załączników

Przed złożeniem wniosku porównaj zakres robót z regulaminem naboru i aktualnym wykazem inwestycji. Następnie potwierdź, czy projekt przyniesie wymagany efekt ekologiczny lub zwiększy odporność infrastruktury na awarie i sytuacje kryzysowe. Dołącz dokumentację określającą rodzaj, zakres i sposób wykonania robót. Jeśli pozwolenie na budowę nie jest wymagane, mogą być potrzebne szkice lub rysunki oraz stanowisko właściwego organu, które obejmuje cały zakres prac i wszystkie lokalizacje. Gdy dany załącznik nie ma zastosowania, instrukcja wymaga dołączenia pliku z adnotacją „NIE DOTYCZY”.

Przygotowując projekt, najpierw sprawdź regulamin, wykaz przedsięwzięć i wymagania dokumentacyjne — te elementy często rozstrzygają o przyznaniu wsparcia. Pamiętaj też, że dofinansowanie obejmuje wyłącznie wydatki kwalifikowalne, a opisany nabór wyklucza koszty przyłączy wodociągowych i kanalizacyjnych. Dlatego precyzyjny opis robót, właściwe umocowanie inwestora i zgodność z warunkami programu pomagają uniknąć odrzucenia formalnego nawet technicznie potrzebnej modernizacji.

Jak przygotować dokumentację techniczną robót niewymagających pozwolenia na budowę?

Opisz roboty niewymagające pozwolenia na budowę tak, aby dokumentacja jasno określała ich zakres, lokalizację i sposób wykonania. Sprawdź też, czy przepisy lub regulamin naboru wymagają dodatkowych dokumentów.

  1. Potwierdź tryb realizacji robót. Ustal, czy prace wymagają pozwolenia na budowę lub zgłoszenia. Jeśli nie, uzyskaj stanowisko właściwego organu administracji architektoniczno-budowlanej. Potwierdzenie powinno obejmować cały zakres inwestycji i wszystkie lokalizacje.
  2. Opisz zakres i sposób wykonania robót. Wskaż rodzaj prac, ich zakres, sposób wykonania oraz planowany termin rozpoczęcia. W razie potrzeby dołącz szkice, rysunki lub schematy montażowe. Możesz wykorzystać specyfikację techniczną lub OPZ, o ile pozwala jednoznacznie opisać roboty.
  3. Zestaw lokalizacje i ilości. Wskaż miejsca prac, a także liczbę i rodzaj objętych nimi elementów, np. wymienianych hydrantów i zasuw albo montowanych urządzeń telemetrycznych. Sam wymóg dokumentacji nie oznacza, że każdy punkt trzeba nanieść na mapę do celów projektowych. Dobierz sposób wskazania lokalizacji do zakresu robót i wymagań naboru.
  4. Podaj wymagania techniczne i materiałowe. Określ parametry, materiały, standardy wykonania i warunki montażu. Dołącz rysunki lub schematy, jeśli pomogą objaśnić rozwiązanie i uniknąć niejasności co do oczekiwanego efektu.
  5. Sprawdź, czy potrzebny jest projekt zagospodarowania działki lub terenu. Dołącz go, jeśli wymagają tego przypadki wskazane w art. 30 ust. 2a lub 3 Prawa budowlanego. Jeśli przepisy nie nakładają takiego obowiązku, nie zakładaj, że PZT jest konieczny.
  6. Zweryfikuj formalne wymagania dotyczące załączników. Przygotuj dokumentację zgodnie z regulaminem naboru. W opisanym przypadku instrukcja nie wymaga podpisu projektanta z uprawnieniami, jednak inne dokumenty, np. oświadczenia składane z wnioskiem, mogą podlegać odrębnym wymogom.

Źródła:

  1. https://www.gov.pl/web/wody-polskie/krajowy-program-oczyszczania-sciekow-komunalnych
  2. https://funduszeue.lubelskie.pl/efrr/nabory/15.1-bezpieczna-i-odporna-infrastruktura-wodno-kanalizacyjna/dzialanie-15.1-bezpieczna-i-odporna-infrastruktura-wodno-kanalizacyjna-typ-projektu-1-2-3-felu.15.01-iz.00-001-26/

FAQ - Najczęstsze pytania

Do kiedy samorządy powinny zakończyć inwestycje ujęte w KPOŚK i jaki cel mają osiągnąć?

Samorządy objęte programem mają zakończyć zaplanowane inwestycje do końca 2027 roku. Powinny też osiągnąć wymagany efekt ekologiczny i dostosować aglomeracje do unijnej dyrektywy dotyczącej zbierania oraz oczyszczania ścieków komunalnych.

Jakie inwestycje przewiduje VI aktualizacja KPOŚK i jaki jest ich szacowany koszt?

Plan obejmuje budowę 8 022 km nowych odcinków kanalizacji, modernizację 3 173 km sieci, budowę 60 oczyszczalni oraz 978 inwestycji w istniejących obiektach. Łączny szacowany koszt tych przedsięwzięć wynosi 28,7 mld zł.

Kto odpowiada za sprawozdawczość z realizacji KPOŚK i jak często składa się raporty?

Samorządy co roku przekazują dane o postępie inwestycji, nakładach i efektach, a PGW Wody Polskie przygotowuje na ich podstawie roczne sprawozdanie. Co dwa lata minister właściwy do spraw gospodarki wodnej przedstawia Radzie Ministrów raport z realizacji programu.

Kiedy modernizacja przepompowni może kwalifikować się do dofinansowania?

W opisanym naborze wsparcie dotyczy m.in. aglomeracji o wielkości co najmniej 2 tys. i poniżej 15 tys. RLM, które nie spełniają przynajmniej jednego wymogu dyrektywy. Przedsięwzięcie musi być ujęte w VI aktualizacji KPOŚK, a wnioskodawca powinien spełnić warunki naboru i przedstawić wymaganą dokumentację.

Co powinna zawierać dokumentacja robót niewymagających pozwolenia na budowę?

Dokumentacja powinna określać rodzaj, zakres, sposób i planowany termin robót, a w razie potrzeby zawierać szkice, rysunki lub schematy. Należy też sprawdzić, czy potrzebne jest stanowisko właściwego organu obejmujące cały zakres i wszystkie lokalizacje oraz czy przepisy wymagają projektu zagospodarowania działki lub terenu.

Tagi:
  • Krajowy Program Oczyszczania Ścieków
  • Inwestycje kanalizacyjne
  • Sprawozdawczość KPOŚK
  • Dofinansowanie modernizacji przepompowni
  • Dokumentacja techniczna robót budowlanych
Ładowanie ocen...

Komentarze

Ładowanie komentarzy...

W podobnym tonie

Drenaż szamba betonowego: kiedy się opłaca i jak uniknąć błędów?

Drenaż szamba betonowego: kiedy się opłaca i jak uniknąć błędów?

Drenaż szamba betonowego może pomóc w odprowadzaniu nadmiaru wody i ograniczeniu problemów z jego użytkowaniem, ale nie w każ...

Osady ściekowe: problem czy cenny surowiec? Zasady zagospodarowania

Osady ściekowe: problem czy cenny surowiec? Zasady zagospodarowania

Osady ściekowe, powstające w procesie oczyszczania ścieków, wymagają odpowiedzialnego zagospodarowania i mogą stanowić zarówn...

Zagospodarowanie wody z oczyszczalni – legalne rozwiązania i realne oszczędności

Zagospodarowanie wody z oczyszczalni – legalne rozwiązania i realne oszczędności

Woda oczyszczona w przydomowej oczyszczalni nie musi trafiać do kanalizacji ani zostać niewykorzystana. W artykule przedstawi...